بعضی از آدمها خیلی از اوقات دربارهی موضوعی که اطلاع کاملی از آن ندارند، اظهار نظر میکنند؛ خیلی وقتها خودشان میدانند که اطلاعاتشان ناقص و نیمه است ولی باز هم به اظهارنظرشان ادامه میدهند. گاهی اوقات از ناقص بودن اطلاعاتشان خبر ندارند و فکر میکنند همین که میدانند و اطلاع دارند، درست است و همهی واقعیت؛ اشتباه بودن اطلاعات را از این مقوله و نوشته جدا کنید که بحث ما سر این موضوع نیست.
دلیلِ این ناآگاهی و کمآگاهی خیلی اوقات بخاطر حجمِ گستردهی اطلاعاتیست که انسان با آنها مواجه میشود و به همین خاطر حوصلهی خواندن و شنیدن بیشتر و دقیق دربارهی آن موضوع را ندارد، دلیلهای دیگری مثل عدمِ علاقه، بیحوصلگی و تنبلی، بیهوده و مسخره دانستن آن موضوع و …نیزمی توانند در این مساله دخیل باشند. حالا شما تصور کنید یک دانشآموز مسلمان را که خیلی از مسائل و احکامِ دینی را در مدرسه یاد گرفته و آموزش دیده است ولی به یکی از دلایلی که بالا نوشتم، آنها را در حدِ یک تعریف و جمله یاد گرفته و دنبالِ بیشتر دانستن دربارهی آن موضوع نبوده و وقتی وارد جامعه شده و با یکی از مصداقهای آن موضوع مواجه شده، آن مصداق را با تعریفِ ناقصی که در ذهنش داشته میبیند و دربارهاش نظر میدهد، سخنرانی میکند، کتاب مینویسد، فیلم میسازد، حکم میدهد و ….
نمونهی مطلبی که نوشتم را در جامعه بسیار مواجه شدیم، مثلا کسی که از امربمعروف و نهی از منکر فقط یک تعریفِ “دعوت و امر دیگران به کارهای خوب و منعشان از کارهای بد و غیرشرعی” را یاد گرفته است و بر مبنای همین تعریف، عمل میکند و هیچ وقت شرایط این دو فروع دین را نپرسیده ونخوانده است و نمیداند کجا این دو امر واجب میشود و کجا نه! یا مثلا کسی که معنی دقیق “ریا” را نمیداند و هرجائی خودش تشخیص داد، از آن استفاده میکند؛ همچنین مصداقتراشی برای غیبت و تهمت از همین مقوله است.
یکی از نمونههایی که در محیط مجازی چندمورد با آن مواجه شدمام مصداقیابی برای واژهی احتکار بود در مورد خرید و فروش دامنههای اینترنتی!
در دنیای مجازی برای داشتن یک سایت یا وبلاگِ مستقل باید دامنه یا همان دامین خریداری کنید؛ قیمتِ دامینهای داخلی (ir) در حدود هشت هزار تومان است و دامینهای خارجی (com , net , org ) در حدود چهل هزار تومان. هر دامین با دیکتهی خاص خودش تنها یکبار و به یک نفر فروخته میشود و اگر شخص دومی خواستار همان دامین باشد، باید از خریدار اول، درخواست فروشِ دامین را بکند. مثلا دامنهی vaadi.ir به من فروخته شده و شخصِ دیگری نمیتواند مالک این دامنه شود مگر اینکه من حاضر به فروش این دامنه به آن شخص شوم.
همین موضوع باعث شده است بعضی از آدمها به خرید کلی دامنههای اینترنتی بپردازند و آنها را بدون استفاده نگاه دارند تا زمانی که مشتریای برای آن دامین پیدا شود، قیمتی چند برابر قیمت اولیهی آن به مشتری پیشنهاد دهند؛ یا اینکه دامنه را خریداری می کنند نه به منظور گران تر فروختن آن، ولی اگر برای دامنهشان مشتری پیدا شد، آن را به چند برابر قیمت میفروشند بعضی از افراد فعال فضای مجازی این موضوع را، خصوصا مورد اول، مصداق احتکار و گرانفروشی میدانند و در سایتها و نوشتههایشان این موضوع را بیان کردهاند.
برای مشخص شدنِ این موضوع به نظرم بهتر است تعریف فقهی “احتکار” را بیان کنیم: احتکار در لغت به معنای نگهداری طعام به انتظار گران شدن آن را گویند. در اصطلاح فقهی نیز احتکار عبارتست ازحبس گندم، جو، خرما، کشمش و روغن حیوانی و[خودداری] از فروش آنها.
با همین معنی شاید تکلیف موضوع مورد بحث ما مشخص باشد ولی برای اطمینان بیشتر و چون نظرات مراجع ممکن است متفاوت باشد، این موضوع و سوال را از سایتهای مراجع مختلف پرسیدم:
پاسخهایی که دریافت کردم: (روی عکسها کلیک کنید تا تصویر را بزرگ ببینید)
از نظر آقای خامنهای و آقای صافی این مورد اصلا مصداق احتکار نیست و مانعی ندارد، از نظر آقایان سیستانی و مکارم نیز نباید با قوانین و مقررات جامعه مخالف باشد که من قانونی دراینباره ندیده ام.
امیدوارم دوستان، قبل از مطالعه و سوال از مرجع تقلیدشان، حکم و فتوای فقهی ازخودشان صادر نکنند.
برای سایت مراجع دیگر نیز ایمیل فرستادم ولی پاسخی دریافت نکردم.
بازنشر در: تریبون