دوستی – وادی

برای مریم بازرگانی

محل تشکیل کلاس‌ها مرکز شهر بود؛ خیابان طالقانی، شهرستان ادب.
حدود یکساعت و گاهی نیز بیشتر طول می‌کشید تا با مترو و تاکسی خود را برسانم.
اعتراف میکنم سختم بود. حتی چند نوبه‌ای کلاس را غیبت کردم بخاطر دوری راه.
جلسه اول کنار خانمی نشستم حدود چهل و خرده‌ای ساله؛ زمان تنفس بین کلاس در حد چند جمله‌ای صحبت کردیم. هفته بعدش نمی‌دانم چه شد که گفت از زنجان می‌آید و خوب یادم است چشمانم از تعجب گرد شد و گفتم “از زنجان؟ هر هفته؟” و وقتی تایید کرد و گفتمش چطور؟ اینطور گفت که ده صبح از خانه‌اش راه می‌افتد و با اتوبوس تا ترمینال آزادی می‌آید و از آنجا سوار مترو می‌شود تا ساعت دو به کلاس برسد. ساعت چهار هم که کلاس تمام می‌شود، همین مسیر را برمی‌گردد و حدود نه شب به خانه میرسد.
نمی‌دانستم چه بگویمش، اصلا در باورم نمی‌گنجید که برای شرکت در کلاسی دو ساعته، ده ساعت زمان بگذاری به اضافه‌ی خستگی و هزینه‌ی مالی و حدود سیصد و پنجاه کیلومتر بکوبی و به شهر دیگری بروی!
احسنتش گفتم و آفرین نثارش کردم با جملاتی که تعجب و حیرت از آنها آشکار بود.
جلسات بعدی بیشتر دوست شدیم و تلفن و اکانت اینستاهایمان را به هم دادیم و جزوه‌ی ضبط شده رد و بدل کردیم و گاهی موقع برگشت تا مسافتی باهم همراه شدیم و از داستان و قصه و کتاب حرف زدیم و… تا دوره‌ی کلاسمان تمام شد و ارتباطمان محدود شد به اکانت‌های اینستا و استوری دیدن. اینستاگرام که اکانت مرا بست، فراموشش کردم. یعنی وقتی اکانت جدید ساختم، یادم نبود روزگاری چنین آشنایی در غریبستانِ اینستا دارم و دنبال اکانتش هم تبعا نگشتم و نیافتمش.
‌
هفته‌ی پیش برای جستجویی در اینستا، تبِ اکسپلوره‌اش را باز کردم که نگاهم افتاد به اولین پستی که اینستا از دلِ اکانت‌هایی که نمی‌شناسمشان برایم آورده بود. خودش بود. مریم سادات. تا مغزم بخواهد در خاطرات سه چهار سال قبل بگردد و اسمش را پیدا کند، نگاهم به بالای عکس افتاد که نوشته بود “مریم بازرگانی درگذشت”
شوکه شدم! کلیک کردم و سطرهای نوشته شده زیر عکس را خواندم. غریبه‌ی آشنایِ پرتلاش که مرا خجلت‌زده کرده بود، رفته بود. آن همه تلاش و رفتن و آمدن برای رسیدن به مهارت “نوشتن” تمام شده بود و فقط مانده بود نوشته‌ها و متن‌هایش…

آدم‌ها… آدم‌ها… آدم‌های زندگی‌ام

تولدت مبارک رفیق

از صبح هربار نگاهم به تاریخ امروز افتاد، ذهنم گفت “هفت مهر، تولد کی بود؟” و مدام بین رفقای مهری گشت و گشت و گشت. زهرا‌سادات؟ نه زهرا دهم بود. سارا؟ نه بیست‌چهارم بود. هدی؟ نه اون هفت آذر بود. هرچه فکر کردم یادم نیامد و نیامد.

یک ساعت پیش، گروه واتس دوستان دانشگاه را باز کردم. فاطمه عکسی فرستاده بود. دانلودش کردم. تصویر را که دیدم چند ثانیه احساس کردم قلبم در حالت انقباض ماند. عکس سنگ قبر “منور” بود و تاریخ تولدش؛ هفت مهر شصت و چهار …

تولدت مبارک رفیق

ببخشید که یادم نبودی …
ببخشید که دنیا انقدر بی‌رحمه

آه …

منور

در حیاط دانشگاه راه می‌رفتم یا در یکی از کلاس‌ها نشسته بودم، یادم نیست؛ گمانم تو خبرش را برایم آوردی؛ خبر درآمدن اسم‌مان برای عمره‌دانشجویی. چه ذوق و شوقی داشتیم برای رفتن. اسم محبوبه هم درآمده بود؛ از دانشگاه خودشان. محبوبه را در همایش سراسری قبل از سفر دیدیم. سه تایی کنار هم نشستیم. اعزام آنها یک هفته زودتر از ما بود. آخرین‌‌باری که محبوبه را دیدم، همان همایش بود. یک ماه بعد از سفرمان محبوبه پرکشید و رفت… و حالا بعد از سیزده سال، تو رفتی. تو هم مثل محبوبه بی‌خبر، ناگهانی، از سرطان لعنتی.
دیشب وقتی خواستم برایت نماز بخوانم، ذهنم رفته بود تابستان هشتاد و شش. مسجدالحرام؛ پشت مقام ابراهیم، با تو نماز طواف می‌خواندم. “دو رکعت نماز وحشت می‌خوانم به ثواب فاطمه بنت احمد” … نه، نه، نه … آخر مگر می‌شود؟ مگر می‌شود رفته باشی؟ چرا یکدفعه؟ چرا بی‌خبر؟ چرا مریضی‌ات را به ما نگفتی رفیق؟ چرا “رفیق” برایت نبودیم رفیق … آه …
‌
‌
داغ دوست سخت است؛ جان‌کاه است؛ جگرخراش است. داغ مادر سخت‌تر. دعا کنید برای خانواده‌اش، دو دختر ساداتِ کوچکش که در کودکی بی‌مادر شدند

محبوبه

خودم را رساندم بالای سرت!
می‌خواستم همه چیز را با چشمان خودم ببینم. ببینم تا باور کنم. می‌خواستم وقتی برای آخرین‌بار صورتت را به این دنیا نشان می‌دهند، ببینمت.
خودم را رساندم بالای سرت؛ نه بالای سر نه، بالای قبرت! هنوز نیامده بودی، هنوز نیاورده بودنت. زمین را کنده بودند برای میزبانی‌ات. برای تنِ بیست‌ساله‌ات.
نشستم سمت راست. با درماندگی نشستم و چشم دوختم به دومتر زمینی که پیش رویم بود؛ خالی. آماده‌ی در آغوش گرفتن تو.
پدرت نشسته بود بالای قبر. نگاه می‌کرد به خاکها، به قبر گود شده. به تنها دخترش که چند لحظه‌ی دیگر تمام میشد برایش. در ظاهر آرام بود؛ در ظاهر …‌
صدای لااله‌الاالله که آمد، دیدم سرش می‌رود و می‌آید. بالا می‌رفت و بعد محکم به زمین سیمانی بالای قبر می‌خورد. محکم، باشتاب. و خون بود که از پیشانی‌اش فواره می‌زد. دیگر حتی ظاهرش هم آرام نبود.
آمدی؛ آوردنت. سفیدپوش. مثل بیست روز قبلش که در مکه احرام بسته بودی.
برادرت رفت داخل قبر. در آغوشت گرفت و آرام روی خاک گذاشت و کفنت را باز کرد تا صورتت را روی خاک بگذارد. قیامتی بود آن بالا از شیون و گریه. مثل دوران مدرسه جمع شده بودیم دور هم و برایت قرآن می‌خواندیم. بهت‌زده و اشکریزان قرآن می‌خواندیم. آخر سنی نداشتی؛ سنی نداشتیم. تازه بیست و یک ساله شده بودیم. تازه دوستی‌هایمان داشت عمیق و واقعی میشد که تو رفتی.
آه محبوبه … محبوبه … محبوبه
دوازده سال است که رفته‌ای. رفته‌ای و هنوز وقتی از تو می‌نویسم، اشک میریزم. دوازده سال از شهریور هشتاد و شش گذشته است و من هروقت جوانی فوت می‌کند و دوستانش بی‌تاب می‌شوند، یاد تو می‌افتم؛ یاد رفتنت؛ یاد پدرت که شش ماه هم بدون تو نماند و رفت.
محبوبه، دلم برایت تنگ است دختر جان. دلم برایت تنگ است.

ممنون میشوم اگر دوستم را به صلواتی یا فاتحه‌ای مهمان کنید

ماندن یا نماندن مسئله چیست؟

«با دخترخاله‌ها تو واتس گروه زدیم، ادت کردم، بیا مثل آن موقع‌ها دور هم خوش باشیم»، «بچه‌های دبستان، همدیگه‌رو تو تلگرام پیدا کردیم و گروه زدیم شماره‌ت رو بده، ادت کنم»، «اون کاروانی بود که چند سال پیش باهم رفتیم کربلا، تو وایبر یه گروه زدیم که بعد چند سال دوباره دور هم باشیم و خاطراتمون‌رو مرور کنیم، ادت کردم به گروه»

شما هم اگر کاربر شبکه‌های موبایلی باشید، چنین پیام‌هایی را از طرف دوستانتان دریافت کرده‌اید و در گروه‌های دوستانه، خانوادگی‌ و شغلی مختلفی عضو شده‌اید. ابتدای عضویت، این جمع‌ها و گروه‌ها شاید جذاب و سرگرم‌کننده باشند و خاطرات روزهای خوبی را برای شما تداعی کنند ولی با زیادشدن چنین گروه‌هایی و دور شدن‌شان از هدف اولیه تشکیل، عضو بودن در اکثر آنها باعث اتلاف وقت و سردرگمی شما بین هزاران پیام فورواردی و غیرمرتبط می‌شود. اگر در گروه‌های تخصصی و آموزشی هم عضو باشید، مشکل‌تان بیشتر می‌شود؛ برای مدیریت وقت و میزان فعالیت‌تان در این گروه‌ها و شبکه‌ها چه می‌کنید؟ آیا واقعا لزومی برای باقی ماندن در همه آنها می‌بینید؟

از خودت شروع کن

در قدم اول، از خودتان شروع کنید. اگر تصمیم دارید گروهی تشکیل دهید و دوستان قدیمی یا دوستان محل کار یا افراد خانواده‌تان را دور هم جمع کنید، قبلش کمی فکر کنید و ببینید آیا لزومی به تشکیل این گروه وجود دارد؟ آیا این جمع شدن فقط یک دورهمی مجازی است که قرار است مطالب تکراری که در هر گروهی پیدا می‌شود، در این گروه هم کپی شود، یا این جمع شدن به روابط حقیقی و نزدیک‌تر شدن اعضا به هم کمک خواهد کرد؟ ببینید در شبکه‌های مشابه دیگر چنین گروهی با همین اعضا تشکیل شده یا نه و سیر فعالیت گروه چطور بوده؟ چند نفر از اعضا در گروه باقی ماندند و به هدف اصلی برای دورهم جمع شدن پایبند بودند؟ اگر هم در شبکه‌ دیگر گروه مشابه ‌وجود دارد، دیگر لزومی به یک گروه تکراری نیست.

گروه قانونمند داشته باش

اگر گروهی را تشکیل می‌دهید، همان ابتدا برای گروهتان هدف تعیین کنید. گروهتان را قانونمند کنید و به اعضا بگویید برای این هدف دورهم جمع شده‌ایم؛ مثلا گروه خانوادگی‌ یا دوستی‌تان برای خبر دادن و خبر گرفتن از حال هم باشد. اتفاقات خوبی که در زندگی‌تان می‌افتد مانند ازدواج، بچه‌دار شدن، موفقیت شغلی، تحصیلی و مالی یا اتفاقات تلخ زندگی‌تان را در این گروه‌ها با دوستان یا اعضای خانواده‌تان به اشتراک بگذارید. یک گروه دوستی یا خانوادگی نباید صرفا تبدیل به گروهی برای کپی مطالب عمومی که در هر گروهی پیدا می‌شود، شود. کپی بعضی مطالب علمی، اخلاقی، سرگرمی در این گروه‌ها هیچ مشکلی ندارد ولی نباید رویه گروه شود و بیشتر مطالب گروه را تشکیل دهد. تصور کنید همین اعضای گروه در محیطی حقیقی دور هم جمع شده‌اید، چه صحبت‌هایی با هم می‌کنید؟ قطعا همه صحبت‌هایتان درباره مطلب فلان دکتر و عکس فلان بازیگر و لطیفه‌گویی نیست و اگر چنین باشد، بعد از مدتی همگی خسته می‌شوید.

هدفت را بشناس

اکثر ما در گروه‌هایی با موضوعات و اهداف متفاوت عضو یا اضافه می‌شویم که بودن‌مان در خیلی از آنها بدون برنامه است و گاهی فقط از سر کنجکاوی است. با خودتان رو راست باشید و فکر کنید که در این محیط دنبال چه هستید؟ به‌دنبال آموزش و یادگیری مطالب علمی هستید؟ دنبال بالا بردن مهارت‌هایی مثل هنرهای دستی هستید؟ می‌خواهید با دوستان‌تان در ارتباط و تماس باشید؟ در شهری دور از خانواده هستید و می‌خواهید حداقل به‌صورت مجازی هر روز با آنها در تماس باشید؟ به‌دنبال اخبار و سریع باخبر شدن از اتفاقات روز جامعه و جهان هستید؟ هدف خودتان را از بودن در این محیط مشخص کنید و براساس آن تصمیم بگیرید در کدام گروه‌ها بمانید. از گروه‌هایی که هدف اصلی شما نیستند و صرفا به‌خاطر تفنن و کنجکاوی در آنها مانده‌اید با شجاعت خارج شوید! به‌خودتان ثابت کنید که وقت و جوانی‌تان برایتان مهم است و آن را صرف مسائلی که برایتان فایده‌ای ندارد، نمی‌کنید.

کمتر فوروارد کن

از گروه ساکت و بدون فعالیت هراس نداشته باشید. حتما نباید هر روز که گوشی‌تان را چک می‌کنید، با پیام‌های زیاد جدیدی مواجه شوید! لزومی ندارد هر پیام و عکسی که برایتان می‌آید را برای بقیه ارسال کنید. مخصوصا پیام‌هایی که از صحتشان اطلاعی ندارید و فقط یک خبر و ادعا هستند. این نکته را هم فراموش نکنید که هرچقدر حجم و تعداد پیام‌ها بیشتر باشد، تأثیر کمتری بر خواننده می‌گذارد. برفرض اگر مخاطب در روز فقط ۲یا ۳ پیام اخلاقی دریافت کند، بیشتر روی آنها فکر می‌کند و برایش تأثیرگذار می‌شوند، تا وقتی با ده‌ها پیام مواجه می‌شود و گاهی حتی فرصت خواندن آنها را پیدا نمی‌کند.

مطلب غیرمرتبط ممنوع

برخی از گروه‌ها برای هدف خاصی تشکیل شده‌اند و فقط مطالب مرتبط با موضوعی خاص باید در گروه قرار گیرد؛ مثل گروه‌های آموزشی یا گروه‌هایی که اعضا جمع شده‌اند تا فعالیت خاصی انجام دهند؛ مثلا هر روز پیاده‌روی کنند، کتاب بخوانند، دعا بخوانند. اگر در چنین گروه‌هایی فعال هستید، به هیچ وجه مطالب غیرمرتبط و فورواردی در آنها نگذارید و برای وقت هم‌گروهی‌هایتان احترام قائل شوید. اگر خودتان مدیر چنین گروه‌هایی هستید، افرادی که بعد از چندبار تذکر شما، باز هم فعالیت غیرمرتبط در گروه داشتند را از گروه خارج کنید؛ گاهی اوقات برای ایجاد نظم و احترام به بقیه، برخورد جدی لازم است.

تمام شد، بفرمایید بیرون

بعضی از گروه‌هایی که دارای موضوع مشخصی هستند، بعد از مدتی، فعالیتشان تمام می‌شود. مثلا شما در گروهی عضو هستید که قرار است یکسری کتاب با هم بخوانید و درباره‌اش بحث کنید. بعد از چند‌ماه که کتابخوانی‌تان تمام شد، آن گروه هم دیگر فعالیتش تمام می‌شود. گاهی این گروه‌های متروکه، محل مطالب صرفا کپی پیستی و بی‌اساس می‌شوند. برای وقت‌تان ارزش قائل شوید و از این گروه‌ها خارج شوید؛ مطمئن باشید هیچ اطلاعات به‌درد‌بخور و مهمی قرار نیست در این گروه‌ها رد و بدل شود که شما از آن بی‌خبر بمانید!

دوستی خاله خرسه، ممنوع

لزومی به بودن شما در بعضی از گروه‌هایی که برای جمع شدن دوستان قدیمی تشکیل می‌شود، نیست؛ مثلا اکثر افراد گروه برایتان ناشناس هستند یا مطالبی که در گروه گذاشته می‌شود فقط مطالب کپی شده از باقی گروه‌هاست یا نظرات و نوع مطالبی که می‌نویسند با تفکرات و طرز فکر شما خیلی متفاوت است؛ از این گروه‌ها خارج شوید و نگذارید وقت‌تان صرف مطالبی شود که هیچ سودی برای زندگی‌تان ندارند. اگر دوست قدیمی در آن گروه‌ها دارید و می‌خواهید ارتباطتان را با او داشته باشید، شماره تلفن‌اش را یادداشت کنید و در یک پیغام خصوصی با او در تماس باشید.

شما در سرزمینی ناشناخته

گاهی وقتی برنامه پیام‌رسانی‌تان را باز می‌کنید، با گروه‌هایی مواجه می‌شوید که تازه در آنها عضو شده‌اید. نخستین کاری که می‌کنید این باشد که اعضای حاضر در آن گروه را چک کنید و ببینید آیا کسانی از دوستانتان در آنجا هستند؟ اگر از برنامه‌هایی استفاده می‌کنید که نشان می‌دهد چه‌کسی شما را به گروه اضافه کرده، دنبال آن پیام بگردید و مطمئن شوید کسی که شما را اضافه کرده از دوستانتان است. موضوع و چند پیام آخری که در گروه نوشته شده را چک کنید و اگر مطمئن شدید گروه غیرمفیدی است یا براساس اولویت‌های بودنتان در این محیط نیست و یا فردی ناشناس شما را در آن عضو کرده، از گروه خارج شوید. مطمئن باشید، نه آسمان به زمین می‌آید نه زمین به آسمان، نه شما از مهم‌ترین مطالب رخ داده بی‌خبر می‌مانید! این را مطمئن باشید که برای خودتان و وقت‌تان ارزش قائل شده‌اید. ترک گروه، آدم قوی می‌خواهد.

اعصاب‌تان را له نکنید

این شبکه‌ها با وجود تسهیل کردن بخشی از ارتباطات بین افراد، باعث تفرقه‌‌افکنی و جدل و خشونت بین کاربران هم می‌شوند. فضای مجازی به‌خاطر محدودیتی که در رساندن منظور گوینده دارد و ارتباط غیرکلامی‌ای که بین افراد شکل می‌گیرد فضای مناسبی برای بحث و گفت‌وگو نیست. علاوه بر این اکثر افراد در بحث‌های فضای مجازی خشن‌‌تر و بی‌پرواتر از محیط حقیقی هستند. پیشنهاد ما این است با دوستان صمیمی و افراد خانواده‌تان در این گروه‌ها و فضاها وارد بحث عمیق نشوید تا سوءتفاهم برای‌تان به‌وجود نیاید.

هشدار!

ساختن بعضی از گروه‌های موبایل باعث شده دیدارهای حضوری و حقیقی اعضایش به صرف اینکه از حال هم به‌صورت مجازی خبر دارند و در این گروه‌ها هرشب با هم صحبت می‌کنند، کمتر از قبل شود یا از بین برود. یکی از مضرات این گروه‌ها همین مسئله است که باید حواسمان به آن باشد. ما در دین‌مان سفارش‌های فراوانی درباره دیدار حضوری و ملاقات یکدیگر داریم و اثرات و ثواب‌های فراوانی برای آن ذکر شده است. مثلا امام‌صادق(ع) در سخنی فرموده‌اند: هنگامی که ۲برادر دینی به هم می‌رسند و باهم دست می‌دهند، خداوند با نظر رحمت به آنان می‌نگرد و گناهان‌شان، آنسان که برگ درختان می‌ریزد، فرو می‌ریزد تا آنکه آن دو از هم جدا شوند.

اصرار بر ماندن دارید؟

اگر شما فردی هستید که با وجود تمام توصیه‌ها، باز هم دوست ندارید از هیچ گروهی خارج شوید و می‌خواهید در همه گروه‌ها باقی بمانید، می‌توانید برای جلوگیری از اتلاف وقت و زمان‌تان برنامه داشته باشید. نخستین قدم اینکه این باور را در خودتان ایجاد کنید که شما تعهدی برای خواندن همه مطالبی که برایتان ارسال می‌شود ندارید! و خیلی از مطالب هیچ فایده‌ای برای شما نخواهد داشت. حتما لازم نیست هرشب عدد همه گروه‌هایتان را به صفر برسانید! بعضی از گروه‌هایی که برایتان اهمیت بالایی دارد و می‌دانید مطالبش برایتان سودمند است، را هر روز چک کنید، باقی گروه‌ها را بگذارید برای فرصت‌های تلف شده‌تان مثل زمانی که در مترو یا اتوبوس هستید و یا زمانی که منتظر هستید و کار مفیدی برای انجام ندارید. از خیلی از مطالب به‌صورت گذرا رد شوید. نگذارید مغزتان به خواندن مطالب بی‌ارزش عادت کند.

این مطلب در تاریخ چهارشنبه سیزده آبان ۹۴ در روزنامه همشهری چاپ شده است.

دوست

هیچ چیز را تا اهلی نکنند نمی‌توان شناخت.
آدم‌ها دیگر وقت شناختن هیچ چیز را ندارند.
آن‌ها چیزهای ساخته و پرداخته از دکان می‌خرند، اما چون کاسبی نیست که دوست بفروشد، آدم‌ها بی‌دوست و آشنا مانده‌اند.
تو اگر دوست می‌خواهی مرا اهلی کن!

شازده کوچولو
آنتوان سنت اگزوپری

دور منو خط بکش!

اگر زمان به عقب برگردد، دلتان می‌خواهد طعم کدام رفاقت را دوباره بچشید؟ سراغ کدامیک از دوستان‌تان دیگر نمی‌روید؟ عمر کدام دوستی‌تان طولانی و ماندگار بوده و چرا؟

وقتی به دوستی‌هایتان فکر می‌کنید، کدام دوره و رفاقت‌هایش را بیشتر دوست دارید؟ کی و کجا اتفاق افتاده که از دوستی با بعضی‌ها پشیمان بشوید؟ کدام رابطه دوستی به شما و زندگی ضرر زده است؟ آیا تا‌کنون به‌ علت ماندگاری یا قطع رابطه‌های دوستی فکر کرده‌اید؟ فکر می‌کنید مشکل کار کجاست؟ بیشتر آدم‌ها حواس‌شان نیست که با چه آدم‌هایی نباید دوست شوند. شاید یکی از اصلی‌ترین مسائلی که می‌تواند رابطه‌های دوستی را منتهی به ضرر و پشیمانی کند همین نکته باشد. گاهی انتخاب اشتباه افراد برای دوستی منجر به اتفاقات بد و ناراحت‌کننده‌ای می‌شود که جبران‌ناپذیر است. چه خانواده‌ها که بنیان‌شان به ‌خاطر همین انتخاب به‌ظاهر ساده و معمولی از هم پاشیده شده؛ بنابراین بهتر است هر آدمی قبل از اینکه با افراد ارتباط دوستانه برقرار کند به این نتیجه رسیده باشد که بهتر است دور چه کسانی خط بکشد!

مامان و بابا خوب هستن؟

گاهی به آدم‌هایی برمی‌خورید که از خانواده‌ خود جدا شده‌اند و هیچ ارتباطی با آنها ندارند؛ حتی با پدر و مادرشان هم قهر کرده‌اند و سال‌هاست آنها را ندیده‌اند. یا اینکه حس بدی نسبت به خانواده و پدر و مادر خود دارند. دلیل جدایی آنها از خانواده‌شان مهم نیست، آنچه در این مسیر اهمیت دارد این است که آنها نتوانسته‌اند با نزدیک‌ترین آدم‌های زندگی‌ خود ارتباط صحیحی برقرار کنند؛‌ در مشکلات و سختی‌های مدیریت رابطه با خانواده خود کم آورده‌اند و آنها را ترک کرده‌اند؛ یعنی به بیان دیگر مهارت ارتباط با افرادی که تا این حد به آنها نزدیک هستند را ندارند. اینطور آدم‌ها اغلب توانایی حل مشکلات را ندارند و ترجیح می‌دهند هنگام بروز سختی‌ها و اختلاف‌نظرها به جای حل مشکل، ارتباط را قطع ‌و صورت مسئله‌ها را حذف کنند که مجبور به حل آنها نباشند.

دوستم باشه، چی میشه؟
اگر شما با چنین فردی رابطه صمیمانه و دوستانه پیدا کنید علاوه بر اینکه نمی‌توانید امیدوار باشید که روزی در مشکلات ارتباطی شما با خانواده‌تان بتواند به شما کمک و راهنمایی کند، حتی ممکن است در اختلاف‌نظرهای احتمالی بین خودتان هم راه‌حل را در حذف شما و رابطه با شما دنبال کند. فردی که نمی‌تواند اصطکاک به وجود آمده در رابطه میان خود با خانواده‌اش را مدیریت کند، قطعا در ارتباط‌گیری با دوستانش هم دچار مشکل می‌شود.

مگس‌ها را از اطرافتان بپرانید

بعضی از افراد هستند که می‌خواهند فقط رفیق خوشی‌ها باشند؛ هر وقت جشن و مهمانی و سفر و شادی در میان است حضور این آدم‌ها قطعی است و شما را رها نمی‌کنند؛ حتی بهترین خاطره‌ها را از آن روز برای شما می‌سازند. ولی فقط کافی است شما به مشکلی در زندگی‌تان برخورد کنید و احتیاج به کمک روحی، فکری یا حتی مالی داشته باشید؛ دقیقا در همین موقعیت‌ها دوست همیشه در صحنه‌تان مریض می‌شود، غیب می‌شود و حتی آنقدر سرش شلوغ می‌شود که فرصت یک تلفن زدن به شما و احوالپرسی از شما را ندارد! البته ممکن است دوست مورد نظر شما واقعا مشکلی داشته باشد و نتواند در شرایطی که به او احتیاج داشته‌اید، در کنار شما باشد اما اگر چند بار این اتفاق تکرار شده باشد شما حتما باید در رابطه دوستی با این فرد تجدید نظر کنید؛ ضمن اینکه حتما لازم نیست افراد در مواجهه با شما چنین برخوردی از خود نشان بدهند. وقتی می‌بینید فردی درباره بقیه دوستان خود این اخلاق را دارد بدانید که در این میان هرگز شما استثنا نمی‌شوید.

دوستم باشه، چی میشه؟
این دیگر تصمیم شماست زیرا وضعیت این دوستی مشخص است! شما رفیقی برای همه لحظات زندگی‌تان می‌خواهید. اصلا رفاقت برای روزهای سختی است. رفیق، کسی است که هم در شادی‌ها کنارتان باشد هم در مشکلات. ولی چنین رابطه دوستانه‌ای باعث می‌شود بعد از گذشت مدتی، احساس سرخوردگی داشته باشید و شاید ضرب‌المثل «این دغل دوستان که می‌بینی، مگسانند گرد شیرینی» را با خودتان زمزمه کنید. آن وقت احساس منفی افسردگی ناشی از ‌تنهایی شما را رها نخواهد کرد.

عیب‌ کسان منگر

آیا تابه‌حال با آدم‌هایی که همیشه دنبال پیدا کردن نقاط ضعف دیگران هستند و آن را در جمع و با دیگران مطرح می‌کنند، برخورد کرده‌اید؟ مثلا با جمعی از دوستانتان به یک مهمانی می‌روید. بعد از تمام شدن مهمانی و در راه برگشت، یکی از دوستان شما مدام از عیب‌ها و بدی‌های رفتار صاحبخانه صحبت می‌کند؛ نقاط ضعف او را در برخورد با مهمانان و مهمانداری‌ بازگو می‌کند و هیچ حرفی درباره خوبی‌های مهمانی و رفتارهای مثبت صاحبخانه به زبان نمی‌آورد؛ حتی باعث می‌شود افکار و تصورات شما هم از نقطه قوت‌ها و نکات مثبت مهمانی منحرف شود و ذهنتان نقص‌های احتمالی مهمانی را پررنگ‌تر ببیند.

دوستم باشه، چی میشه؟
فردی که این اخلاق ناپسند عیب‌جویی و منفی‌نگری را دارد، نمی‌تواند یک دوست خوب باشد. این افراد غالبا به‌خاطر حسادت یا دشمنی که با دیگران دارند، فقط عیوب آنها را می‌بینند. شما بالاخره آدم بی‌نقص و کاملی نیستید. اگر دوست شما، یعنی کسی که باید به او اعتماد داشته باشید، مدام به‌دنبال عیب‌جویی از شما باشد حتما به شخصیت و آبروی شما آسیب می‌زند زیرا عیوبی از شما را نزد دیگران آشکار می‌کند که تصور بقیه را نسبت به شما تغییر می‌دهد. اگر دوست شما در رابطه با دیگران این منفی‌نگری‌ها را دارد شک نکنید که شما هم روزی طعمه عیب‌جویی‌های او خواهید شد؛ آن‌وقت باید به فکر آبروی ریخته‌شده باشید.

هیزم‌ها را کجا می‌بری؟

بعضی‌ از آدم‌های اطراف شما سخن‌چین هستند. یعنی درباره آدم‌ها سخنان بی‌اساسی برای بقیه می‌گویند؛ از زندگی آدم‌ها شایعه می‌سازند و برای دیگران نقل می‌کنند یا اینکه حرف‌های بین آدم‌ها را که ممکن است موجب دشمنی بین افراد شود به آنها منتقل می‌کنند. ‌دین اسلام سخن چینی را از گناهان کبیره می شمارد. سعدی هم حکایتی در مذمت سخن‌چینی دارد و آدم سخن‌چین را به کسی که برای آتش روشن کردن هیزم می‌برد، تشبیه کرده. یکی از سرگرمی‌های آدم سخن‌چین، یک‌کلاغ چهل‌کلاغ کردن و بازگو کردن حرف‌های خصوصی دیگران و نقل آنها برای شماست.

دوستم باشه، چی میشه؟
مطمئن باشید اگر شخصی با این خصوصیت اخلاقی در اطراف‌تان باشد، شما امنیت کلامی‌ خودتان را از دست می‌دهید زیرا هر لحظه ممکن است از حرف‌های شما برداشتی داشته باشد و همان برداشت اشتباه خود را به بقیه اطرافیان شما منتقل کند. در این صورت شما هر لحظه باید منتظر به‌ هم خوردن رابطه با یکی از اطرافیان‌تان به‌ دست و زبان این فرد باشید.

چرا رفتی؟چرا من بی‌قرارم

کسی تابه‌حال به شما خیانت کرده است؟ اصلا با شنیدن لفظ خیانتکار یاد چه چیزی می‌افتید؟ یاد آدمی که مال و یا امانت دیگری را پس نداده یا فقط در تصور شما نقش زن و شوهری زنده می‌شود که به یکدیگر وفادار نبود‌ه‌اند؟ یا یاد دوستی که در دوستی‌اش به شما خیانت کرده؟ اگر چنین دوستی داشته‌اید تابه‌حال به اوایل دوستی‌تان و رفتارهای آن شخص فکر کرده‌اید؟ آن رفیقتان برای برقراری رابطه دوستانه با شما، در حق دیگران و دوستان خود چه رفتاری داشت؟ دروغگویی و افشای اسرار دیگران نزد شما از مصادیق خیانتکار بودن آن فرد است.

دوستم باشه، چی میشه؟
حتما دوست ندارید روزی خبردار شوید که اسرار زندگی شما نزد بقیه فاش شده است یا اینکه از صمیمی‌ترین دوست خود دروغی شنیده‌اید که در تصور شما نبوده! نخستین و مهم‌ترین حق شما در رابطه دوستی این است که دوست مورد نظر با شما صادق باشد و دروغی در کار نباشد.

چگونه بشناسم؟

بزن بریم سفر
در سفر به ‌خاطر مشکلات و شرایط غیرعادی‌ای که نسبت به روزهای معمولی وجود دارد، میزان صبر و تحمل آدم‌ها فرق می‌کند؛ رفتار واقعی‌ آنها در برابر مشکلات و نوع ارتباطشان با دیگران مشخص می‌شود. شما می‌توانید با دوستانتان طرح یک سفر گروهی را بریزید و برای چند روز یا حتی یک‌روز با یکدیگر به مسافرت بروید. مطمئن باشید کسی که در سفر نتواند با شما ارتباط برقرار کند و فقط خواسته‌های خودش را ببیند و نظر و پیشنهاد شما برایش ارزشی نداشته باشد یا بخواهد همه‌جا و همیشه حرف خودش را به کرسی بنشاند، قطعا نمی‌تواند رفیق خوبی برای شما باشد و رابطه دوستی‌ شما در مواقع دشوار زندگی به بن‌بست می‌خورد.

عصبانی شو ببینم!
چند بار تابه حال از دوستان خود ناراحت شده‌اید؟ آیا تابه‌حال پیش آمده که عملی از شما سر بزند که موجب ناراحتی دوستان شما بشود؟ تا به حال به عکس‌العمل‌های زمان عصبانیت دقت کرده‌اید؟ در آن شرایط با یکدیگر چطور صحبت کرده‌اید؟ با چه کلماتی یکدیگر را مخاطب قرار داده‌اید؟ در شرایطی که افراد عصبانی و خشمگین می‌شوند کنترل زبان و حرف‌هایی که از دهان بیرون می‌پرد سخت می‌شود تا جایی که ممکن است طرفین دعوا به یکدیگر ناسزا بگویند و با کلمه‌های زشتی یکدیگر را خطاب کنند. ولی یک دوست واقعی حتی در زمان عصبانیت و ناراحتی دوستش را با لحن و واژه‌های بد خطاب نمی‌کند و احترام او را نگه می‌دارد. سعی کنید چنین کسانی را از دست ندهید و دوست خوبی برای آنها باشید.

منو می‌خوای؟
یادتان هست که در کتاب‌های دوران دبستان روایتی می‌خواندیم که هرچه برای خود می‌پسندی برای دیگران هم بپسند؟ همین اصل را می‌توانید در روابط دوستانه‌تان امتحان کنید. ببینید آیا دوستان شما آنچه را برای خود دوست دارند و به نفع خود می‌دانند به نفع شما هم می‌دانند؟ وقتی که اکراه دارند رفتاری از دیگران ببینند، در برخورد با شما مواظب انجام ندادن آن هستند تا شما هم ناراحت نشوید؟ مثلا رفیقتان دوست دارد خانه‌اش همیشه تمیز باشد و زمانی که شما به خانه‌ او می‌روید مرتب به کودک شما تذکر می‌دهد ولی وقتی مهمان شما هستند، اصلا آن حساسیت‌ها را مراعات نمی‌کند و مراقب وسایل خانه شما نیست. این افراد به رضایت دوستان خود اهمیت نمی‌دهند و هیچ‌وقت نمی‌توانند یک رابطه دوستی سالم و طولانی با کسی داشته باشند. خودخواهی ویژگی قابل تحملی در رابطه دوستانه نیست.

فوت کوزه‌گری

همه شرایط ذکر‌شده برای این بود که شما در ایجاد رابطه با دیگران چشم و گوش بسته عمل نکنید. ذات دوستی این است که شما بتوانید راحت و بی‌دغدغه و بر اساس اعتماد رفتار کنید. این نکته‌ها هرگز نمی‌خواهد شما را ترغیب کند که با دوستان خود قطع رابطه کنید بلکه اتفاقا شما در نقش یک دوست خوب در برخورد با این ویژگی‌های اخلاقی اطرافیان خود وظایف مهمی دارید. یکی از این وظایف این است که به این فکر بیفتید که دوست خود را از شر ویژگی‌های بد اخلاقی نجات بدهید و به او کمک کنید که خود را اصلاح کند. در این زمینه باید صبر داشته باشید و نیت‌تان خیرخواهانه و خداپسندانه باشد.

این مطلب برای روزنامه همشهری در تاریخ ۲۱ اردیبهشت نوشته شده